Distopya kelimesi Türkçemiz’e yine yakın zamanlarda İngilizce’den geçmiştir. Bizlere farklı farklı distopya ları anlatan filmlerle – Mad Max , Gerçeğe Çağrı/Total Recall , Bıçak Sırtı/Blade Runner – ve kitaplarla – 1984 , Cesur Yeni Dünya – toplumumuz sadece distopya larla tanışmakla kalmadı, aynı zamanda distopya kelimesini öğrenmiş oldu (ve onun sıfat hali distopik ).                 Peki ‘distopya’ kelimesi tam olarak ne anlama geliyor? Bu tür edebiyata veya bu tür kelimelere aşina olan okuyucular ütopya kelimesi ile ilişikisi biliyor olabilirler. Ütopya kelimesi Yunanca ‘olmayan yer’ anlamındadır. ‘Olmamak’ anlamındaki ou + ‘yer, mekan’ anlamındaki topos kelimlerinin birleşmesiyle oluşuyor.                 Burada not etmemiz gerekir ki, sıkça yapılan bir yanlış, bu kelimenin ‘iyi’ anlamına gelen eu + topos birleşmesiyle...

  Tahammül kelimesi Türk Dil Kurumu’ nun 2019 basım Türkçe Sözlük’üne göre şu anlamı içermektedir:                 ‘İnsanın kötü, güç durumlara karşı koyabilme gücü, kaldırma, katlanma’ (TDK Yayınları, Ankara, 2019) Bu kelimenin kökü, Arapça hml olup, bu kök ‘taşıma, dayanma, kaldırma’ anlamlarını içerir. Mastar vezninde başına –ta ekini alan bu kök, mecazi, ruhani bir ‘kaldırma’ anlamında Türkçe’de varlığı sürdürmekte.                 Aynı ‘kaldırma’ anlamı, kök isimleştiğinde başka bir kelime olarak karşımıza çıkıyor, hamal. ‘Kaldıran/taşıyan kişi’ anlamında, bu sefer anlamı pek de mecazi veya ruhani değil, somut bir kaldırmaktan sözedilmekte.                 Eğer bu isim dişi haline çevirilirse, ‘kaldıran/taşıyan kadın’ anlamı, dilimizdeki hamile...

  Hepimiz kullandığı, zaman zaman rüzgara kaybettiğimiz, ters yüz edilen, kırılan, ama yine de temel tasarımı yüzyıllara dayanan şemsiye. Dilimize Arapçadan geçmiş olan ‘şemsiye’, güneş anlamına gelen ‘şems’ kelimesinden türeme, dişi kalıpta bir kelimedir. Yani aslında temel amacı güneşten korumakmış gibi anlaşılıyor. Bunun şaşırtıcı olmaması gerek aslında, bugün yağmurdan korunmak için kullansak da, Arabistan’ın kızgın güneşi ve bulutsuz gökyüzünün altında, doğal olarak güneşten korunmak için şemsiye daha kullanışlıdır. Peki, öbür dünya dillerinde aynı oluşum geçerli mi? Bunu araştırırken şemsiye kelimesinin farklı karşılıklarıyla tanışacak, ve günümüz Türkçe’sinde, farklı anlamda kullandığımız bir kelimeyle karşılaşacağız. Latince’de ‘gölge’ anlamına gelen ‘umbra’ kelimesi, bugün birçok dildeki şemsiye kelimelerinin kökü olarak karşımıza çıkıyor. İtalyanca ‘ ombre llo ’, Amerikan İspanyolca ‘ s ombr illa ’, İngilizce ‘ umbre lla ’, Romence ‘ umbre lă ’, Arnavutça ‘ ombre l...

       Merhaba değerli okurlar,      ' Türkçesi Var Mı ?' başlıklı köşemizin, bu ilk girdisir. Kelimerin kökenlerine derinlemesine inmekten ziyade, günümüzde sıklıkla kullanılan bazı yabancı kelimelerin , hali hazırda Türkçe karşılıklarının olup olmadığını bu köşede keşfedeceğiz. Yanlış anlaşılmasın, amacımız Türkçe kelimeler icat etmek değil, veya var olan kelimeler anlam iliştirmek de değil. Amacımız sadece var olan Türkçe bir kelime, anlamsal olarak dilimizde kullanılan yabancı bir kelimeyi birebir karşılıyor mu , karşılamıyorsa farkları neler, bunları ortaya çıkarmak.      Bu haftaki kelimemiz, bugünlerde sıklıkla karşılaştığımız bir kelime, pandemi .      Eğer bu kelimeyi siz de kullanıyor, ve yerine kullanacak başka kelime düşünemiyorsanız, endişe etmeyin. Haberlerde, devlet yayınlarında veya uluşlararası kuruluşların raporlarında başka bir tabirler karşılaşmak, gerçekten de çok güç.      ...