Yabancı kelimelerin karşılıklarına karıştığımız bir Türkçesi Var Mı köşemize daha hoşgeldiniz!      Bazı yabancı kelimeler dilimizle etkileşime geçtiği zaman, karşılığını bulmak için halkımız benzeri nadir görülen bir yaratıcılığa koyulur. Take-away tabiri günümüzde bu biçimde bir yaratıcılıkla karşı karşıya.      Tabirin çevirileri o kadar yaygın ki, belki bazı okuyucularımız İngilizce tabiri hiç duymamış olabilirler. Take-away , hızlı servis sektöründeki bazı müesseselerin oturmalı yerine müşterilerine ellerine aldıkları ürünlere kullanılır. Bir Türkçe karşılığını vererek kolayca anlayabiliriz: al-götür .      Bir kahvehane, oturup kahve içme hizmeti sunarken, yeni tarz bir kahveci sadece ele almalık kahve, yani take-away ya da al-götür hizmetleri sunabilir.      Tarihinde de tabirin bazı uluslararası büyük kahve zincirleri tarafından yaygınlaştırıldığını görüyoruz. Tabi ki Türkçe eşdeğer ta...

 Bugünkü kelimemiz bir değerli taş, zümrüt . Kelimenin ilk anlamı, kimyasal formülü (Be 3 Al 2 (SiO 3 ) 6 ) olan bir taş, ve ikinci anlamı ise bu taştan ismini alan yeşil renk tonu.   Türk Dil Kurumu bize bu kelimenin kökü hakkında küçük bir pencere açıyor, Arapça zumurrud karşılığına işaret ediyor. Benzer bir şekilde Farsça karşılığı zumurrud , Rusça karşılığı ise izumrud . Yalnız Nişanyan’ın da altını çizgiği gibi, bazı eski yazılı kaynaklarda Türkçe yazılışı sümürrüd veya smürüd olarak da geçermiş.   Burada bir ara verip, Batı Avrupa dillerinde bu kelimenin çevirilerine bakalım. İngilizce’de bu taşa emerald , Fransızca’da ise émeraude . İspanyolcası ise, belki de isim olarak daha aşina olduğumuz esmeralda kelimesi. Bu kelimelerin kaynağı ise şöyle bir yol takip etmekte: Ortaçağ Latincesi esmaraldus , Latince smaragdus , Yunanca smaragdos .   Smürüd , smaragdos . Görebildiğimiz gibi bu iki kelime aslında kökdeş. Nihai kökün tam ola...

     Türk Dil Kurumu’na göre kayyum ile kayyım ayrı kelime değillerdir. Kayyım , kelimenin Arapçası , kayyum ise Türkçesi olarak verilmiştir. Nihai olarak Arapça [qwm] قوم kökünden gelmektedir.      Bu kökün oluşturduğu en temel kelime olan qama قام   kelimesi ilk olarak “dik durma” anlamındadır. Mecazi olarak bu kelime aynı zamanda “başkaldırı, karşı durma, yükselme, dikilme” anlamlarına da erişebilmektedir.      İşte bu anlamlardan kayyum kelimesi türetilir. Kayyum kelimesi, “durma” anlamının uzantısı olarak “bir iş için görevlendirilen kimse” yani “işin başında duran kişi” anlamına evrilir.      Celalettin el-Suyuti’ye göre kayyum kelimesi belki de Süryanice’den alıntıymış. Belki de [qwm] قوم kökü iki dilde de ortaktır.      Sevan Nişanyan bu kelimelerin ayrı kelimeler olduğunu savunur, ancak TDK Güncel Türkçe Sözlük’te kayyım kelimesine rastlanmaz.   Kaynaklar: Akalın, Şükrü Haluk [v...

  Kelime Köşesi ’nden bütün herkese mutlu, sağlıklı ve başarılı yıllar dileriz!   Dilimizde bir sürü güzellik terimi dilimize Fransızca’dan geçmiştir. Makyaj kelimesinin kendinde bile bu görülür. Vakti zamanında Fransız kültürünün dış görünüşe takıntılarını, sınıfsal durumlarını içlerinden ziyade dışlarıyla göstermeye çalışanları görmüş, bize o zamanlar yabancı olan bu kültürü ve terimleri de almış olsak gerek. Bu kelimelerden birinin oje kelimesi olması beklenebilir. Şayet, dilimizde var olmasına rağmen çok da sık görülmeyen <j> harfinin varlığı, ve Büyük Ünlü Uyumu’na sadık olmaması bize kelimenin yabancı kaynaklı olduğuna işaret eder. Ancak oje kelimesinin kökeni Fransızca olmasına rağmen, günümüz Fransızcası’nda bu kelime kullanılmamaktadır! Oje denilen boyaya Fransızca’da günümüzde ‘vernis à ongle’ yani tırnak cilası/verniği denmektedir. O zaman oje kelimesi Fransızca’da kullanımdan düşmüş mü demek bu, yoksa hiç bu anlamda kullanılmamış mı? Niş...