Kelime Köşesi’nden bütün herkese mutlu, sağlıklı ve başarılı yıllar dileriz!
Dilimizde bir
sürü güzellik terimi dilimize Fransızca’dan
geçmiştir. Makyaj kelimesinin
kendinde bile bu görülür. Vakti zamanında Fransız kültürünün dış görünüşe
takıntılarını, sınıfsal durumlarını içlerinden ziyade dışlarıyla göstermeye
çalışanları görmüş, bize o zamanlar yabancı olan bu kültürü ve terimleri de
almış olsak gerek.
Bu kelimelerden
birinin oje kelimesi olması beklenebilir.
Şayet, dilimizde var olmasına rağmen çok da sık görülmeyen <j> harfinin
varlığı, ve Büyük Ünlü Uyumu’na sadık olmaması bize kelimenin yabancı kaynaklı
olduğuna işaret eder.
Ancak oje kelimesinin kökeni Fransızca olmasına rağmen, günümüz Fransızcası’nda bu kelime
kullanılmamaktadır!
Oje denilen boyaya Fransızca’da
günümüzde ‘vernis à ongle’ yani tırnak cilası/verniği denmektedir. O zaman oje kelimesi Fransızca’da kullanımdan düşmüş mü demek bu, yoksa hiç bu anlamda
kullanılmamış mı?
Nişanyan’a göre
kelimenin kökü Fransızca augée ‘kapçık içinde tutulan şey demek’.
Fransızca bir kaynağa bakarsak, augée
kelimesi bir taş ustasının kabındaki alçıya verilen isim. Adeta tuğla dizerken aralarına
sürülen harç gibi. Bu harcın içinde bulunduğu kaba verilen isim de auge. Sondaki – ée çekimi içinde bulunma durumunu göstermekte.
Auge kelimesi ama ilginç bir şekilde bir mecazlama. Yani kimse ilk başta
belirli bir mesleğin belirli bir kabında böyle özel bir isim koymamış. Aslında,
her ne kadar nahoş olsa da auge kelimesi
‘hela kabı’ demek nihayetinde. Ortaçağ Avrupası’nda tesisat yokken
insanlanların tuvalete çıktığı kaba verilen isim. Sonradan bu kelime, hayvanların
yemek yiyip, su içtikleri yalağa iliştirilmiş. Mecazlama ile taş ustanın
kapçığı olmuş.
Ne hikmetle bize
geçişinde anlam kayması olmuş bilinmez, onun için tarihi kaynaklara bakmak
gerek. Oradaki hikaye ne olursa olsun, günümüzde Fransızca’da kullanılmayan, Türkçe’de
varlığını sürdüren bir kelime. O noktada belki diğer kelimeler kadar Türkçeleşmiş diyebilir miyiz?
İyi seneler....
Yorumlar
Yorum Gönder