Ana içeriğe atla

Kayyum / Kayyım

    Türk Dil Kurumu’na göre kayyum ile kayyım ayrı kelime değillerdir. Kayyım, kelimenin Arapçası, kayyum ise Türkçesi olarak verilmiştir. Nihai olarak Arapça [qwm] قوم kökünden gelmektedir.

    Bu kökün oluşturduğu en temel kelime olan qama قام kelimesi ilk olarak “dik durma” anlamındadır. Mecazi olarak bu kelime aynı zamanda “başkaldırı, karşı durma, yükselme, dikilme” anlamlarına da erişebilmektedir.

    İşte bu anlamlardan kayyum kelimesi türetilir. Kayyum kelimesi, “durma” anlamının uzantısı olarak “bir iş için görevlendirilen kimse” yani “işin başında duran kişi” anlamına evrilir.

    Celalettin el-Suyuti’ye göre kayyum kelimesi belki de Süryanice’den alıntıymış. Belki de [qwm] قوم kökü iki dilde de ortaktır.

    Sevan Nişanyan bu kelimelerin ayrı kelimeler olduğunu savunur, ancak TDK Güncel Türkçe Sözlük’te kayyım kelimesine rastlanmaz.

 

Kaynaklar:

Akalın, Şükrü Haluk [ve başk.]. Kayyum. Türkçe Sözlük -11. baskı. Ankara: Türk Dil Kurumu. Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Türk Dil Kurumu Yayınları: 2019.

Nişanyan, Sevan. Kayyum ve Kayyım. Nişanyan Sözlük. İnternet arşivi: 2002. Alınış adresi: https://nisanyansozluk.com/?k=kayyum&lnk=1

Bibliotheca Polyglotta. QWM. Etymological Dictionary of Arabic. Oslo: Oslo Üniversitesi.

Etiketler:

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Şeker Kelimelerinin Tatlı Yolculuğu

Şeker , tarihi boyunca çok sevilen, dünyanın her yerinde tüketilen ama üretildiği bazı yerlerde beraberinde zorluklar, acılar getirmiş; kendisi tatlı, tarihi acı, ‘acı-tatlı’ bir bitkidir. Ortaçağlarda Hindistan’dan Avrupa’ya getirilen, ardından Atlantik’te, ve Avrupalıların yeni dünyayı keşfiyle Karayipler’de ve Amerika’da yetiştirilmiştir. Tarihinden de görüldüğü gibi, şeker antik çağlardan itibaren bereketli Hindistan’da üretilmektedir. Doğal olarak bitkiye verilen adın, Hint dillerinden birinden bütün dünyaya yayılmış olmasına şaşırmamak gerek. Evet doğru, gerçekten de neredeyse bütün dünya dillerine bir dilden geçmiştir şeker kelimesi. Aradığımız dil, zengin olduğu kadar köklü bir dil olan Sanskritçe’dir. Bu sefer önce kök dildeki şekline bakalım, ve ardından yayılışını takip edelim. Sanskritçe’de kök kelime शर्कर   śarkara  olarak karşımıza çıkıyor. śarkara  kelimesi, “çakıl, küçük taş” demek. Bu kelimeden türetilen śarkarala kelimesi ise “çakıllı kum, ka...
Yorum Gönder
Devamı

Suyun Tahammül Kuvveti

  Tahammül kelimesi Türk Dil Kurumu’ nun 2019 basım Türkçe Sözlük’üne göre şu anlamı içermektedir:                 ‘İnsanın kötü, güç durumlara karşı koyabilme gücü, kaldırma, katlanma’ (TDK Yayınları, Ankara, 2019) Bu kelimenin kökü, Arapça hml olup, bu kök ‘taşıma, dayanma, kaldırma’ anlamlarını içerir. Mastar vezninde başına –ta ekini alan bu kök, mecazi, ruhani bir ‘kaldırma’ anlamında Türkçe’de varlığı sürdürmekte.                 Aynı ‘kaldırma’ anlamı, kök isimleştiğinde başka bir kelime olarak karşımıza çıkıyor, hamal. ‘Kaldıran/taşıyan kişi’ anlamında, bu sefer anlamı pek de mecazi veya ruhani değil, somut bir kaldırmaktan sözedilmekte.                 Eğer bu isim dişi haline çevirilirse, ‘kaldıran/taşıyan kadın’ anlamı, dilimizdeki hamile...
Yorum Gönder
Devamı

Şemsiye Ne İşe Yarar?

  Hepimiz kullandığı, zaman zaman rüzgara kaybettiğimiz, ters yüz edilen, kırılan, ama yine de temel tasarımı yüzyıllara dayanan şemsiye. Dilimize Arapçadan geçmiş olan ‘şemsiye’, güneş anlamına gelen ‘şems’ kelimesinden türeme, dişi kalıpta bir kelimedir. Yani aslında temel amacı güneşten korumakmış gibi anlaşılıyor. Bunun şaşırtıcı olmaması gerek aslında, bugün yağmurdan korunmak için kullansak da, Arabistan’ın kızgın güneşi ve bulutsuz gökyüzünün altında, doğal olarak güneşten korunmak için şemsiye daha kullanışlıdır. Peki, öbür dünya dillerinde aynı oluşum geçerli mi? Bunu araştırırken şemsiye kelimesinin farklı karşılıklarıyla tanışacak, ve günümüz Türkçe’sinde, farklı anlamda kullandığımız bir kelimeyle karşılaşacağız. Latince’de ‘gölge’ anlamına gelen ‘umbra’ kelimesi, bugün birçok dildeki şemsiye kelimelerinin kökü olarak karşımıza çıkıyor. İtalyanca ‘ ombre llo ’, Amerikan İspanyolca ‘ s ombr illa ’, İngilizce ‘ umbre lla ’, Romence ‘ umbre lă ’, Arnavutça ‘ ombre l...
Yorum Gönder
Devamı